Fenelab
Bent u lid? Login

Suggesties of vragen

Heeft u vragen of suggesties neem contact op met Fenelab.

secretariaat@fenelab.nl

Kankerverwekkende en mutagene stoffen

Effecten

Kankerverwekkende stoffen

ghs08 ghs08
Bewezen Verdacht

Bewezen: H350.
Verdacht: H351.
Kankerverwekkende stoffen (carcinogene) zijn voorzien van H350. Verdacht kankerverwekkende stoffen krijgen H351: er bestaat een mogelijk risico van kanker. Stoffen met H350 staan op de SZW-lijst met kankerverwekkende stoffen. De meest actuele lijst wordt ieder half jaar opnieuw gepubliceerd in de Staatscourant en op www.arboportaal.nl. De lijst bevat alle stoffen die in de Europese Unie als (bewezen) kankerverwekkend zijn beoordeeld, en tevens een aantal stoffen die door de Nederlandse Gezondheidsraad zijn aangemerkt als kankerverwekkend. Voorbeelden hiervan zijn ethanol en een aantal pesticiden.
Daarnaast geeft ook het internationale IARC (International Agency for Research on Cancer) een lijst uit met kankerverwekkende stoffen. Deze lijst komt niet geheel overeen met de Nederlandse SZW-lijst: op beide lijsten komen stoffen voor die niet op de andere lijst staan. De oorzaak is dat het onderzoek naar kankerverwekkendheid lastig is: gelukkig krijgt niet iedereen die is blootgesteld kanker en is de latentieperiode (de tijd tussen de blootstelling en het effect) vaak lang: tot wel 40 jaar bij asbest.

Stoffen kunnen volgens verschillende mechanismen kanker veroorzaken in het lichaam. Een van die manieren is de directe verandering van het DNA: de stof reageert dan met de genen in een cel. Deze stoffen noemen we dan ook genotoxisch. Van genotoxische stoffen kunnen we geen veilige drempelwaarde vaststellen waaronder de stof geen (kankerverwekkend) effect heeft: ieder molecuul van de stof kan de kanker veroorzaken. De grenswaarde van deze stoffen zijn dan ook geen veilige waarden: het zijn risico-waarden. Dat betekent dat we accepteren dat bij blootstelling aan die concentratie bijvoorbeeld 1 op de 10.000 werknemers extra dood gaat per jaar aan kanker veroorzaakt door deze stof.

Mutagene stoffen

ghs08 ghs08
Bewezen Verdacht

Bewezen: H340.
Verdacht: H341.
Mutagene stoffen met H340 veroorzaken erfelijke genetische schade. Als een stof hiervan verdacht wordt, krijgt de stof H341, vergelijkbaar met H351 voor verdachte kankerverwekkende stoffen. Mutagene stoffen kunnen het erfelijke materiaal in de cel (de chromosomen) blijvend veranderen. Meestal leidt dat tot de dood van de cel. Als deze verandering optreedt in een geslachtscel en de cel blijft in leven, kan dit leiden tot een erfelijke afwijking bij nog niet geboren kinderen. Stoffen die dit veroorzaken, noemt men mutagene stoffen. De meeste R46-stoffen zijn ook kankerverwekkend.
De mutagene stoffen staan op de SZW-lijst met mutagene stoffen, die ook ieder half jaar opnieuw wordt gepubliceerd in de Staatscourant en op www.arboportaal.nl.

Wat staat er in de wet?

Artikel 4.2 van het Arbobesluit verplicht om een beoordeling (schatting, meting) te maken van de blootstelling aan alle gevaarlijke stoffen en dus ook vankankerverwekkende en mutagene stoffen die worden gebruikt. Voor kankerverwekkende stoffen geldt een uitgebreide registratieplicht, en een vervangingsverplichting.
Voor een aantal kankerverwekkende stoffen geldt een grenswaarde. Bij te hoge blootstelling moeten er maatregelen genomen worden volgens de Arbeidshygiënische Strategie (= verwijzing naar artikel 4.4 Arbobesluit).
Omdat bij de meeste kankerverwekkende stoffen geldt dat elke blootstelling kan leiden tot de vorming van kankercellen, is er aanvullende wet- en regelgeving van kracht. Deze is ook van toepassing op mutagene stoffen. Ten eerste geldt de plicht tot vervanging van deze stoffen door minder gevaarlijke stoffen, wanneer dit technisch mogelijk is.
Als er toch gewerkt wordt met kankerverwekkende of mutagene stoffen, geldt er naast de beoordelingsplicht van de blootstelling een meer uitgebreide registratieverplichting (Arbobesluit artikel 4.13).
Zo moet een werkgever van aan kankerverwekkende stoffen blootgestelde werknemers, naast de gegevens van de algemene registratieverplichting, het volgende registreren:

  1. de reden waarom de kankerverwekkende of mutagene stof wordt gebruikt en niet te vervangen is;
  2. de hoeveelheid van de stof die per jaar wordt gebruikt;
  3. het soort werk dat gedaan wordt met de stof;
  4. het aantal werknemers dat kan worden blootgesteld aan de kankerverwekkende of mutagene stof;
  5. de maatregelen om die blootstelling te minimaliseren;
  6. de persoonlijke beschermingsmiddelen die gebruikt worden;
  7. de situaties waarin kankerverwekkende en mutagene stoffen zijn vervangen.

Ook moet de werkgever een aantal speciale maatregelen nemen ter voorkoming van blootstelling bij het werken met kankerverwekkende en mutagene stoffen.